Käthe Kollwitz: Die Toten mahnen uns (I)

K ä t h e K o l l w i t z

D i e T o t e n M a h n e n u n s

Berlin

The street names still reflect old DDR times, before the demolishment of the wall in 1989. The Karl-Liebknecht-Straße runs alongside the Alexanderplatz and connects Prenzlauer Berg to the Museuminsel and Unter den Linden. At the Rosa-Luxembourg-Platz, a few hundred meters to the north, a monument to Herbert Baum and a memorial plaque to Ernst Thälmann commemorate the resistance of the communists against fascism and against the wars that overshadowed life in Europe during the first half of the 20th century. The rise of a working class who lived in miserable conditions dominated social discussions in the early 1900’s. In 1914 a complex combination of imperialism, militarism and strong nationalistic feelings led to the First World War which eventually involved 75 percent of the world’s population and took the lives of 20 million soldiers and civilians. After the war the political situation in Germany remained unstable. The Treaty of Versailles declared Germany responsible for the war, it redefined its territory and Germany was forced to pay enormous war reparations. This treaty caused great bitterness in Germany and was a source of inspiration for both left and right extremism. It eventually led to the rise of fascism and the Second World War. Karl Liebknecht and Rosa Luxembourg, founders of the Kommunistische Partei Deutschland (KPD), were killed in 1919 by Freikorpsen, right extremist remainders of the German army. Herbert Baum and his resistance group were killed by the Gestapo in 1942 and Ernst Thälmann, Hitlers political opponent during the elections of 1932, was executed in Buchenwald in August 1944, on direct orders from Hitler.

Käthe Kollwitz

Käthe Schmidt was born in Königsberg in 1867 in a family of social democrats that were sensitive to the changes that were taking place in society. Her talent for art was recognised and stimulated by her father. She received lessons in drawing in a private art school in Berlin. Under the influence of her teacher Stauffer-Bern and the work of Max Klinger she decided to focus on black and white drawing, etching and lithography. She married Karl Kollwitz, a friend of the family, in 1891. Karl had decided to dedicate his live to the poor working class and started a doctor’s practice in Prenzlauer Berg in a street that is now called the Käthe-Kollwitz-Straße. They had 2 sons, Hans and Peter. Käthe was deeply moved by the social misery she was confronted with in her husbands practice and the life of the working class became a dominant theme in her work. It was Gerhard Hauptman’s play ‘die Weber’ that inspired her to her first successful series of etchings called ‘Ein Weberaufstand’. Another successful series was ‘Bauernkrieg” for which she received the prestigious ‘Villa Romana’ price. At the age of 50 Käthe had become famous throughout Germany and to the occasion of her birthday, exhibitions of her work were held in Berlin, Bremen and Königsberg.

In October 1914 her son Peter was killed in the trenches of Flanders. To his memory Käthe designed a monument which took her almost 18 years to complete. In Diksmuide-Vladslo, in a landscape covered by hundreds of war cemeteries, her ‘Grieving Parents’ impressively expresses the poignant grief and helplessness of parents who have lost a child. The death of her son had a great impact on her work and war and death became the dominant themes. When Karl Liebknecht was killed in 1919 his family asked Käthe to make a drawing to his memory. In a charcoal drawing she depicts the worker’s farewell to Liebknecht. A final version in woodcut was made 2 years later. Sieben Holzschitte zur Krieg were made in 1920/1923 and her famous poster Nie Wieder Krieg, a consignment by the International Labours Union, in 1924. She was not the only artist that stood up against war but while the artistic protests of for instance George Grosz, Otto Dix or Frans Masereel were primarily aimed at the horrors of the battlefield or the political climate, Käthe Kollwitz’s concern was with the human suffering of those who were left behind.

When the Nazis came to power in 1933, she and her husband signed an urgent appeal to unite the working class and to the formation of a front against Hitler. The SPD and KPD were forbidden by the Nazis and Käthe was removed from her position at the Berlin Art Academy where she was heading the Masterclass of Graphics. Exhibitions of her work were forbidden. Karl was also temporarily disallowed to exercise his practice and their financial situation became precarious until his ban was relieved due to a shortage of skilled physicians. Karl Kollwitz, after a life dedicated to the health of the poor, died in July 1940.

After Karl’s death Käthe suffered from depression and her physical condition was rapidly declining. The house in Berlin where she and Karl had been living since 1891 was bombed in 1943 and Käthe was evacuated to Nordhausen and later to Moritzburg. A few days before the end of the Second World War, in April 1945, Käthe Kollwitz died. She was buried in the family grave in Berlin-Friedrichsfelde at the same cemetery where a memorial monument pays tribute to the socialist heroes Karl Liebknecht, Rosa Luxembourg and Ernst Thälmann.

A mission

Käthe’s importance as an artist cannot be overvalued. Her authentic, expressive depictions of human misery, resulting from the exploitation of human labour, from fascism and war, are timeless, genuine and moving. She was not a politician but an artist with a vocation who found a way to make art that goes straight to the heart.

When you are in Berlin be sure to visit ‘Die Neue Wache’, a building designed by Christian Schinkel, which since the 1960-s is a monument against war and fascism. In the centre of the building, right beneath a circular opening in the ceiling, Käthe Kollwitz’s sculpture Mother and Child is an arresting plea for vigilance against mentalities and attitudes that may again lead to fascism and war.

References:

Ilse Kleberger: Kathe Kollwitz, Eine Biographie

Venues

Neue Wache – Unter den Linden near the Museuminsel

Kathe Kollwitzmuseum Berlin – Fasanenstrasse 24

Käthe Kollwitz: Die Toten mahnen uns – part I

Photos & text: Ton van Kempen

Find also on KEMP=MAG:

Nie Wieder: Wache gegen Faschismus

and

Historia Belgica: Alles voor Vlaanderen

KEMP=MAG poetry magazine – magazine for art & literature

to be continued

Filed under: EXHIBITION - art, art history, photos, paintings, drawings, sculpture, ready-mades, video, performing arts, collages, gallery, etc.,Käthe Kollwitz

Museum voor Schone Kunsten Antwerpen: Goya, Redon, Ensor

Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

Goya, Redon, Ensor

Groteske schilderijen en tekeningen

14 maart – 14 juni 2009

Een unieke collectie groteske schilderijen, tekeningen en prenten van Goya, Redon en Ensor, dat is wat het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen u biedt in een uitzonderlijke voorjaarstentoonstelling.

Het overzicht vertrekt zowel vanuit de gelijkenissen als de verschillen tussen deze grootmeesters en bevat werken uit Belgische musea en particuliere collecties, aangevuld met bruiklenen uit o.a. het MoMA in New York, Musée d’Orsay in Parijs, het Museo del Prado in Madrid, de National Gallery in Londen en het Städel Museum in Frankfurt. Het museum beschikt bovendien zelf over een van de belangrijkste Ensorverzamelingen ter wereld en over een zeldzame reeks etsen van Goya.

Francisco Goya y Lucientes (1746–1828) schilderde en tekende heel wat demonen, heksen en dwazen, die hij meewarig, geamuseerd maar evenzeer met afgrijzen bekeek.

De Belgische schilder James Ensor (1860 – 1949), vooral bekend als de schilder van maskers, steekt in zijn werk de draak met alles en iedereen in groteske en akelige voorstellingen. Hij voert cynische karikaturen op, wat leidt tot expressionistische en zelfs hilarische taferelen.

De werken van Odilon Redon (1840 – 1916) lijken ernstig en symbolistisch, maar de man had een voorkeur voor vreemde onderwerpen zoals amoeben met een mensenhoofd, embryo’s en grote starende ogen. Bij zijn werk werd hij beïnvloed door de schrijver Edgar Allan Poe. Op het eerste gezicht zijn er veel verschillen tussen de drie artiesten, maar wie dieper kijkt ziet meer en meer gelijkenissen. Ensor keek heimelijk naar Redon, en beiden bewonderden ze het werk van Goya. Alle drie worden ze bovendien beschouwd als pioniers van het modernisme.

KEMP=MAG poetry magazine – magazine for art & literature

Filed under: NEWS & EVENTS - art & poetry news, talk of the town, repression of writers & artists,Art & Poetry News 2009

Hans Hermans Natuurdagboek: Die Vögel

An die Vögel

Im Winter

Der Winter hüllt das ganze Land

In sein betrübtes Schneegewand,

Und jeder Vogel sehnt im Hain

Sich nach dem lieben Sonnenschein.

O Vögelchen, so sehn’ auch ich

Nach einem lieben Mädchen mich;

Seit ich sie kenne, lachte sie

Mir aus dem milden Auge nie.

Doch, was ist euer Kummer? Schon

Ist euer Winter halb entflohn;

Bald lächelt wieder eurem Hain

Der warme Frühlingssonnenschein.

Mir aber wird, solang ich bin,

Kein angenehmer Frühling blühn;

Mir birgt die liebe Sonne sich,

Und steter Winter herrscht um mich.

Johann Martin Miller

(1750-1814)

Die Vögel

Vöglein spielen in der Luft,

Blümlein geben süßen Duft,

Schmetterlinge schwebt leise fort,

Kuh und Schäflein weiden dort.

In dem Wald steht Baum und Strauch,

springen Hirsch und Rehlein auch,

Gottes Auge sieht auch sie,

schützt und nähret spät und früh.

Wilhelm Hey

(1789-1854)

Hans Hermans Photos – Natuurdagboek – March 2009

KEMP=MAG poetry magazine – magazine for art & literature

Filed under: EXHIBITION - art, art history, photos, paintings, drawings, sculpture, ready-mades, video, performing arts, collages, gallery, etc.,Hans Hermans Photos,MUSEUM OF NATURAL HISTORY - department of ravens & crows, birds of prey, riding a zebra

Ed Schilders over A. Marja

Ed Schilders over A. MARJA

Nadat de dichter A. Marja op 10 januari 1964 overleden was aan een hartaanval, 46 jaar jong, geloofde lang niet iedereen het overlijdensbericht. Het kon ook best wel weer zo’n onverkwikkelijke Marja-grap zijn. Want A. Marja, pseudoniem van Arend Theodoor Mooij, was dichter, romancier, criticus, en bloemlezer, maar in alle biografische schetsen wordt daar nog een reputatie aan toegevoegd: ‘practical joker’. Daarin staat hij op eenzame hoogte. En vaak doet ‘practical joke’ hem onvoldoende eer. Hij verstond als geen ander de kunst die door de schilder James Whistler in 1890 gedefinieerd werd als The Gentle Art of Making Enemies.

In 1960 bijvoorbeeld, toen Marja zich geërgerd had aan de wijze waarop de conservator van het Multatuli-museum, Henri Ett, zich bij een Multatuli-herdenking al te opzichtig gemanifesteerd had voor de camera’s van de aanwezige fotografen. Marja stuurde Ett een briefkaart met daarop een vers, waarin ‘Ettje’ rijmde op ‘gepubliceerd portretje’. Ett overlegde met enige letterkundigen, en vroeg zich af of Marja vervolgd kon worden wegens smaad. Marja antwoordde met een nieuwe briefkaart en de regels: ‘heel het hiernamaals lacht zich slap/ om ’t smoel dat Douwes Dekker zet/ nu hij posthuum nog moet ontdekken/ hoe een batavus Henri Ett/ zich aan zijn lijk wist op te trekken!’ Ett liep naar de politie. Zonder succes.

Ook N.A. Donkersloot, hoofdredacteur van De Nieuwe stem, waarvan Marja redacteur was, kreeg berijmde oorlogsverklaringen. Marja vond de kwaliteit van het tijdschrift ondermaats, en stuurde Donkersloot briefkaarten met kwatrijnen als het volgende: ‘O slappe lul, o zieligste aller zakken:/ van koekdeeg kun je geen kwatrijnen kakken,/ je drukt en drukt, maar ’t lukt u zelfs niet meer/ drie regels rijmend aan elkaar te plakken.’ En toen moest de ‘affaire Stuiveling’ nog beginnen. In de landelijke pers was een vervalste brief verschenen met vraagtekens bij de integriteit van de hoogleraar Garmt Stuiveling ten aanzien van joden en communisten. Marja was – je hebt een reputatie of niet – meteen verdachte nummer één.

Maar Marja en zijn werk hebben ook veel vrienden gemaakt. In de tweede helft van de jaren ’80 bracht Wim Hazeu met een mini-biografie, A. Marja, dichter en practical joker, een kleine Marja-revival op gang, en de Groningse uitgeverij Kleine uil wil Marja nu een derde leven geven met een bloemlezing uit zijn poëzie, en de heruitgave van zijn enige roman Snippers op de rivier. In een speciale uitgave van het literair tijdschrift Tzum wordt het leven van Marja belicht door interviews met personen die hem gekend, bemind, en soms ook wel gehaat hebben, en een artikel over zijn vriendschap met H.N. Werkman. Tineke Schuur-Kaspers in een van de interviews: ‘Die hele Stuivelingzaak heeft veel indruk op hem gemaakt. Heel Nederland stond op z’n kop. Tot nu toe is het ook een geheim geweest wie er wel verantwoordelijk voor was. Ik weet het ook niet. In die tijd is hij wel veel vrienden kwijtgeraakt.’

Vanaf 1936 publiceerde Marja achttien dichtbundels. De samenstellers van de bloemlezing Ergens halverwege zweven hebben een ruime keuze min of meer thematisch geordend, waardoor het autobiografisch gehalte van de poëzie extra benadrukt wordt. In het bijzonder in de gedichten over zijn vader en vroeg gestorven moeder, zijn levenslange worsteling met het christendom, en het dichterschap. De kwaliteit wisselt. In veel gedichten herkennen we tegenwoordig een toonzetting en technieken die bij ‘light verse’ horen, en Marja had vaak de neiging om hardop te zeggen wat het gedicht eigenlijk zelf had kunnen suggereren. Hij wilde blijkbaar niet misverstaan worden. Wim Hazeu citeert Marja uit een interview dat hij gaf toen hij in het ziekenhuis lag: ‘Ik ben geen minor poet, maar dat zult u pas na mijn, overigens spoedig te verwachten dood ontdekken.’ Ik stel Marja niet graag teleur, maar 45 jaar later is hij dat toch wel, een ‘minor poet’. Maar dat is niks om je postuum voor te schamen.

Ook Snippers op de rivier (1941), zijn enige roman, laat zich nog maar moeilijk lezen zonder dat het leven van de jongeling Marja zich opdringt. Nick ter Wal gaat in zijn nawoord uitgebreid in op die autobiografische elementen. Het is het uiterst gestileerde portret van de jongeling Willy ter Veer op de drempel van volwassenheid. Een kleine ‘éducation sentimentale’ in het Groningen van voor de oorlog. Het verhaal van een overgangsritueel, waarbij de snippers die van de poëzie zijn.

Snippers op de rivier

A. Marja

Kleine Uil; 128 pagina’s; 16,50

ISBN 978 90 774 8769 3

Ergens halverwege zweven – Bloemlezing

A. Marja

Kleine Uil; 128 pagina’s; 14,50

ISBN 978 90 774 8766 8

Tzum Special A. Marja

Kleine Uil; 64 pagina’s; 6,50

ISSN 1388-1442

Ed Schilders over A. Marja

Eerder gepubliceerd in de boekenbijlage

Cicero van de Volkskrant

KEMP=MAG poetry magazine

Filed under: KEMP = MAG POETRY LIBRARY - classic, modern, experimental & visual poetry, poetry in translation, city poets, poetry archive, pre-raphaelites, editor's choice, etc.,POETRY ARCHIVE,Archive M-N,FICTION & NON-FICTION - books, literary history, biography, essays, translations, short stories, columns, literature: celtic, beat, travesty, war, dada & de stijl, dead poets corner, etc.,NONFICTION: ESSAYS & STORIES,Ed Schilders

Clément Pansaers: L’Apologie de la Paresse II

Clément Pansaers

(1885-1922)

L’APOLOGIE DE LA PARESSE

1917

Chapitre II

KEMP=MAG POETRY MAGAZINE

Emile Verhaeren poème: Mon Village

E m i l e V e r h a e r e n

(1855-1916)

Mon village

Une place minime et quelques rues,

Avec un Christ au carrefour ;

Et l’Escaut gris et puis la tour

Qui se mire, parmi les eaux bourrues ;

Et le quartier du Dam, misérable et lépreux,

Jeté comme au hasard vers les prairies ;

Et près du cimetière aux buis nombreux,

La chapelle vouée à la Vierge Marie,

Par un marin qui s’en revint

On ne sait quand

Des Bermudes ou de Ceylan ;

Tel est – je m’en souviens après combien d’années -

Le village de Saint-Amand

Où je suis né.

C’est là que je vécus mon enfance angoissée,

Parmi les gens de peine et de métier,

Corroyeurs, forgerons, calfats et charpentiers,

Avec le fleuve immense au bout de ma pensée…

Toute la Flandre – Les tendresses premières

(1904).

Mijn dorp

Een nietig plein en enkele straten,

met aan het kruispunt een Lieve Heer;

En de grijze barse Schelde met het veer

en de toren, weerspiegeld in het water;

En de wijk van Den Dam, melaats en pover,

op goed geluk in het gras gesmeten;

En bij het kerkhof in het dichte lover,

ik weet het nog na die lange tijd,

de kapel aan de heilige maagd gewijd,

door een matroos, die ik niet ken

en die na de grote vaart besloot,

weer naar zijn scheldedorp te varen.

Sint-Amands waar ik geboren ben

en mijn jeugd beklemmend heb ervaren,

tussen mensen die zwoegden voor hun boterham,

touwslager, smid, breeuwer en timmerman,

met de machtige stroom diep in mijn gedachten…

Emile Verhaeren poème: Mon Village

Poem of the week: March 29, 2009

KEMPIS MAG poetry magazine

Clément Pansaers: L’Apologie de la Paresse I

Clément Pansaers

(1885-1922)

L’APOLOGIE DE LA PARESSE

1917

Chapitre I

KEMP=MAG POETRY MAGAZINE

Berliner Plakate IV: Protest

Nachrichten aus Berlin

Unser Korrespondent Anton K. berichtet:

Berliner Plakate IV: Protest

Photos Anton K.

Filed under: MUSEUM OF PUBLIC PROTEST- photos, texts, videos, street poetry,EXHIBITION - art, art history, photos, paintings, drawings, sculpture, ready-mades, video, performing arts, collages, gallery, etc.,Nachrichten aus Berlin

Kurt Schwitters gedicht: An Anna Blume

K U R T S C H W I T T E R S

(1887-1948)

An Anna Blume

Oh Du, Geliebte meiner 27 Sinne, ich liebe Dir!
Du, Deiner, Dich Dir, ich Dir, Du mir, —- wir?
Das gehört beiläufig nicht hierher!
Wer bist Du, ungezähltes Frauenzimmer, Du bist, bist Du?
Die Leute sagen, Du wärest.
Laß sie sagen, sie wissen nicht, wie der Kirchturm steht.
Du trägst den Hut auf Deinen Füßen und wanderst auf die Hände,
Auf den Händen wanderst Du.
Halloh, Deine roten Kleider, in weiße Falten zersägt,
Rot liebe ich Anna Blume, rot liebe ich Dir.
Du, Deiner, Dich Dir, ich Dir, Du mir, —– wir?
Das gehört beiläufig in die kalte Glut!
Anna Blume, rote Anna Blume, wie sagen die Leute?

Preisfrage:
1. Anna Blume hat ein Vogel,
2. Anna Blume ist rot.
3. Welche Farbe hat der Vogel?

Blau ist die Farbe Deines gelben Haares,
Rot ist die Farbe Deines grünen Vogels.
Du schlichtes Mädchen im Alltagskleid,
Du liebes grünes Tier, ich liebe Dir!
Du Deiner Dich Dir, ich Dir, Du mir, —- wir!
Das gehört beiläufig in die —- Glutenkiste.
Anna Blume, Anna, A—-N—-N—-A!
Ich träufle Deinen Namen.
Dein Name tropft wie weiches Rindertalg.
Weißt Du es Anna, weißt Du es schon,
Man kann Dich auch von hinten lesen.
Und Du, Du Herrlichste von allen,
Du bist von hinten, wie von vorne:
A——N——N——A.
Rindertalg träufelt STREICHELN über meinen Rücken.
Anna Blume,
Du tropfes Tier,
Ich——-liebe——-Dir!